Z Polski – KORCZAKOWSKIE INSPIRACJE W EDUKACJI DLA TWÓRCZOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY

MIĘDZYNARODOWA SZKOŁA LETNIA
“KORCZAK’S IDEAS AND CONTEMPORARY CHILDREN AND YOUTHS PROBLEMS”

W dniach 21-25 września b.r. w Warszawie odbyła się Międzynarodowa Szkoła Letnia – Korczak’s Ideas And Contemporary Children And Youths Problems, organizowana przez Katedrę UNESCO im. Janusza Korczaka przy współpracy z Polskim Komitetem UNESCO oraz Biurem Informacji Rady Europy.
Międzynarodowa Szkoła Letnia skierowana była do szerokiego grona odbiorców: naukowców, nauczycieli, pedagogów, psychologów, aktywistów propagujących Korczakowskie idee. Uczestnicy przyjechali z Brazylii, Francji, Holandii, Izraela, Kazachstanu, Rosji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Włoch. Polskę reprezentowali studenci i absolwenci pedagogiki o specjalności psychopedagogika kreatywności w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie.
Wśród zaproszonych referentów znaleźli się prof. Fred A. Bonner (Teras A&M University), dr Elżbieta Rudowicz (Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie), dr Shlomi Doron (Ashkelon Academic College, Izrael). Akademię Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej reprezentowali prof. Barbara Smolińska – Theiss, prof. Adam Frączek, dr Maciej Karwowski, mgr Aleksandra Gajda, mgr Izabela Lebuda, mgr Ewa Wiśniewska, mgr Dorota Dziedziewicz, mgr Jacek Gralewski.
Przedsięwzięcie skupiało się odniesieniu idei Korczakowskich do współczesnych zagadnień dotyczących szeroko rozumianej edukacji dzieci i młodzieży. Niemal wszystkie wykłady i warsztaty prowadzone były w języku angielskim.
Uroczystego otwarcia Międzynarodowej Szkoły Letniej dokonali prof. Adam Frączek, kurator katedry UNESCO im. Janusza Korczaka w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej wraz z dyrektorem tego przedsięwzięcia dr Maciejem Karwowskim, kierownikiem Pracowni Psychopedagogiki Kreatywności. Następnie odbyło się wystąpienie wprowadzające prof. Barbary Smolińskiej- Theiss, kierownika Zakładu Pedagogiki Społecznej “On multidimensionality of Korczak’s ideas”. W swoim wykładzie o życiu i pracy pedagogicznej Janusza Korczaka podała nie tylko fakty, zaczerpnięte z jego pamiętnika, ustnych i piśmiennych relacji ludzi bliskich mu za życia, lecz również nakreśliła jego postać przez pryzmat barier, jakie musiał pokonać jako człowiek, pedagog, lekarz. Szczególną uwagę zwróciła na transgresyjną naturę Janusza Korczaka, ukazując jego dążenia do przekraczania wielu zastanych granic, w celu stworzenia nowych wartości w pedagogice.
Kolejny dzień Międzynarodowej Szkoły Letniej rozpoczął się sesją zapoznawczą, w której uczestniczyli zaproszeni prelegenci, słuchacze, i organizatorzy. Sesji przewodniczył Adam Frączek. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z dorobkiem naukowym oraz doświadczeniami związanymi z propagowaniem idei Korczakowskich wszystkich przybyłych gości. Następnie A. Frączek w wykładzie zatytułowanym “Socialization and punishment In childhood – consequences for a future well-being” przedstawił model rozwoju zjawiska agresji uwzględniając czynniki patogenne tkwiące w najbliższym otoczeniu. Autor główny nacisk położył na ukazanie różnic między agresją i gniewem oraz na ciągłości między wczesnymi symptomami gniewu a zjawiskiem agresji w życiu dorosłym. W kolejnym wystąpieniu – “The role of creativity In a contemporary education” Maciej Karwowski zapoznał słuchaczy z rolą kreatywności we współczesnej edukacji, ukazując jej wieloaspektowość oraz problemy definicyjne. Opisał dwie perspektywy ujmowania tego zjawiska: podejście elitarne i egalitarne, wskazując to drugie jako podstawę wszelkich działań zmierzających do rozwijania potencjału twórczego. Jednocześnie zarysował klasyfikację poziomów twórczości wg Edwarda Nęcki naświetlając drogę jej rozwoju od stadium twórczości płynnej, do dojrzałej i wybitnej. Wśród wielu tez poruszanych w wystąpieniu szczególny nacisk autor położył na ukazanie efektywności treningów twórczości w oparciu o metaanalizy zagraniczne oraz krajowe.
Drugi dzień Międzynarodowej Szkoły Letniej zakończyła wizyta w muzeum Marii Grzegorzewskiej w Akademii Pedagogiki Specjalnej. Dzięki uprzejmości kustosza muzeum Przemysława Radwańskiego, uczestnicy mieli okazję zapoznać się z historią uczelni, poznać losy patronki oraz usłyszeć o jej działaniach podejmowanych we współpracy z Januszem Korczakiem.
Trzeciego dnia Fred A. Bonner w referacie “Giftedness Among Underrepresented Groups: A Focus on African American Males in U.S. Schools” zaprezentował badania dotyczące uzdolnień oraz problemu nieadekwatnych osiągnięć w grupie afroamerykańskich uczniów w Stanach Zjednoczonych. Autor swoje wystąpienie oparł na trzech zasadniczych aspektach opisywanego zagadnienia: rozwoju tożsamości w kontekście przynależności rasowej, definicji zdolności oraz przyczynach i konsekwencjach nietrafnej ich identyfikacji. Szczególną uwagę zwrócił na zatrważająco niski procent rozpoznania zdolności w grupie afroamerykańskich uczniów w przeciwieństwie do uczniów białych. Ponadto przedstawił interesującą charakterystykę tzw. pokolenia milenijnego – osób urodzonych między 1982 a 2000 rokiem w USA. Wystąpienie spotkało się z dużym uznaniem słuchaczy i sprowokowało dyskusję dotyczącą konieczności wyodrębnienia czynników warunkujących trafną identyfikację zdolności wśród dzieci i młodzieży.
Izabela Lebuda i Maciej Karwowski w wystąpieniu zatytułowanym “Teachers and students successes and failures: some psychological predictors” zapoznali uczestników z definicjami oraz wyznacznikami sukcesu. Przedstawili wyniki badań skupiających się na: sposobie definiowania oraz percepcji sukcesu w grupie nauczycieli, zależnościach między kreatywnością a sukcesami szkolnymi uczniów oraz syndromie nieadekwatnych osiągnięć. Celem analiz była m.in. odpowiedź na pytanie jakie czynniki, zdaniem badanych, są warunkiem osiągnięcia sukcesu, czym dla nich jest sukces i jak można go zdefiniować. Skupiono się również na odnalezieniu zależności pomiędzy osiągnięciami szkolnymi uczniów polskich szkół publicznych i niepublicznych a ich poziomem oraz stylem twórczości.
Zwieńczeniem dyskusji podczas wtorkowych obrad Międzynarodowej Szkoły Letniej była wizyta w Żydowskim Instytucie Historycznym. Uczestnicy zapoznali się z historią i kulturą polskich Żydów. Wystawa o getcie warszawskim pokazująca los Żydów warszawskich, od pierwszych antyżydowskich zarządzeń władz niemieckich, poprzez warunki życia ludzi zamkniętych w getcie, w tym także Janusza Korczaka, wzbudziła najwięcej emocji i w grupie słuchaczy Międzynarodowej Szkoły Letniej stała się przyczynkiem wielu refleksji. Uczestnicy zobaczyli również pomnik Janusza Korczaka, który mieści się przed dawnym Domem Sierot dla dzieci żydowskich w Warszawie.
W czwartym dniu obrady połączono z trwającą równolegle konferencją “Dylematy Edukacyjne w Społeczeństwach Zróżnicowanych Kulturowo” organizowaną przez Katedrę Podstaw Pedagogiki Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Gościnnie referaty wygłosili: prof. Fred A. Bonner “Students from minorities in American schools”, dr Shlomi Doron “Korczak’s Ideas in Anthropological Perspective”, zaproszeni prelegenci Międzynarodowej Szkoły Letniej.
Jednocześnie pod kierunkiem Macieja Karwowskiego toczyło się sympozjum pod tytułem “Creativity across cultures: Implicit and explicit concepts”. Elżbieta Rudowicz wygłosiła referat “Conceptualization of creativity: Cross-cultural comparisons”, w którym skupiła się na międzykulturowych różnicach w postrzeganiu twórczości oraz osób twórczych. Przedstawiła interesujące dane dotyczące jawnych i ukrytych teorii kreatywności z perspektywy populacji północnoamerykańskiej oraz chińskiej, zwracając uwagę na silne różnice w percepcji zjawiska twórczości między kulturami kolektywistycznymi i indywidualistycznymi. Dyskusja nawiązana po wystąpieniu ugruntowała przekonanie słuchaczy o istotności zgłębiania różnic międzykulturowych dla trafniejszego zrozumienia natury niejawnych teorii twórczości.
Prezentacja “Implikacje pedagogiczne badań nad potocznymi teoriami twórczości” autorstwa Jacka Gralewskiego była klarownym przeglądem wybranych wyników badań nad niejawnymi teoriami twórczości. Autor zapoznał słuchaczy z definicjami potocznych koncepcji twórczości oraz genezą i konsekwencjami ich tworzenia. Przedstawiając dane na temat trafności nauczycielskich teorii twórczości, ukazał jak kształtuje się obraz twórczego ucznia w oczach nauczycieli. Wyniki badań zaprezentowane przez prelegenta pozwoliły wyciągnąć szereg wniosków dowodzących, iż każdy nauczyciel tworzy własne potoczne teorie twórczości na bazie doświadczeń i wiadomości. Teorie te mają wpływ na metodykę jego pracy oraz na ocenie uczniów w szkole.
Podobny charakter miało wystąpienie Aleksandry Gajdy zatytułowane “Pudło czy strzał w dziesiątkę, trafność nauczycielskich nominacji twórczości”, która przedstawiła wyniki własnych badań nad trafnością nauczycielskich nominacji twórczości. Analizy eksploracyjne skupiały się również nad charakterem ukrytych teorii twórczości u nauczycieli.
Maciej Karwowski dokonał podsumowania tematu potocznych teorii twórczości ukazując w swoim referacie “Od przymiotników do ich konsekwencji, czyli garść konsekwencji potocznych teorii twórczości” skutki ich tworzenia. Przedstawił cztery perspektywy analizowania ukrytych teorii: (1) podstawową – analizę struktury i zróżnicowania ukrytych i potocznych teorii, (2) diagnostyczną – zrozumienie znaczenia ukrytych teorii dla identyfikacji uczniów twórczych, (3) metodologiczną – wdrażanie nowych rozwiązań i metod w badaniach nad ukrytymi teoriami oraz (4) stosowaną – skupienie się na określeniu, w jakiej mierze ukryte teorie wpływają na odbiór dzieła i autora. Przedstawił interesujące zestawienie analiz nad postrzeganiem uczniów dobrych i twórczych, społecznym wizerunkiem osób kreatywnych, niebezpieczeństwami ukrytych teorii kreatywności oraz różnicami w odbiorze dzieła w zależności od charakterystyki autora.
W swoim kolejnym wystąpieniu “Why do smart students get poor grades?” Elżbieta Rudowicz położyła nacisk na poruszany już we wcześniejszych prezentacjach problem nieadekwatnych osiągnięć inteligentnych uczniów. Przedstawiła słuchaczom definicję nieadekwatnych osiągnięć oraz stopień powszechności tego zjawiska w różnych krajach. Badaczka zwróciła uwagę słuchaczy na fakt istnienia różnych typów uczniów o nieadekwatnych osiągnięciach, ukazała różnice między procentowym rozkładem nieadekwatnych osiągnięć w USA, krajach Europy oraz Hong Kongu. Szczególny nacisk w swoich badaniach położyła na zidentyfikowanie różnic między uczniami o adekwatnych oraz nieadekwatnych osiągnięciach ze względu na: kreatywność, czynniki emocjonalne i motywacyjne, czynniki poznawcze, strategie i sposoby uczenia się, wpływy środowiskowe i zmienne demograficzne, przywiązanie do wyznawanych wartości.
Ostatnie wystąpienie “The Rights of a Child – Imperative for Ending of Corporal Punishment” wygłoszone przez Ewę Januszewicz z Biura Informacji Rady Europy skupiło się na problemie łamania praw dziecka. Szczególną uwagę zwrócono na konieczność wyeliminowania z procesu wychowania kar cielesnych, będących naruszeniem nietykalności i indywidualności dziecka. Prelegentka zaznaczyła, że po wcześniejszych ustaleniach z 2005 roku Rząd Rady Europy obrał rok 2009 za ostateczną datę zniesienia kar cielesnych. E. Januszewicz podkreśliła, iż wymienić można wiele powodów, ze względu na które powinno wyeliminować się przemoc cielesną wobec dzieci. Są to m.in.: ubytki psychiczne spowodowane stosowaniem przemocy, jej nieefektywność wychowawcza oraz ukazywanie przemocy jako jedynego sposobu osiągnięcia pożądanych celów. Kwestia przemocy stosowanej przez rodziców wobec dzieci okazała się szczególnie zajmującym problemem, wnioski z dyskusji nawiązanej po zakończeniu prezentacji skupiły się na potrzebie jak i trudnościach w zmianie postaw rodzicielskich.
Ostatni dzień Szkoły letniej zakończył się sesją warsztatową. Colette Charlet (Association Française des Amis du Dr Janusz Korczak, France) przeprowadziła warsztaty zatytułowane: “Why we are angry? A korczakian practice and heritage”. Słuchacze podczas tego spotkania pracowali w oparciu o miesięcznik dla młodzieży Fax! wydawany przy współpracy z Francuskim Stowarzyszeniem im. Janusza Korczaka. Fax! Wspomniany miesięcznik jest efektem działań w ramach programu społeczności edukacyjnej, który zachęca młodych Europejczyków do wspólnego pisania gazety na odległość za pomocą faksu. Miesięcznik jest niezależnym medium, dzięki któremu uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych mogą się swobodnie komunikować. Uczestnicy Międzynarodowej Szkoły Letniej czytając opublikowane w nim listy dzieci z różnych stron świata, w odniesieniu do idei propagowanych przez Janusza Korczaka próbowali odpowiedzieć na pytania: co wywołuje dziecięcą złość, agresję; co zrobić by jej nie ulegać, jak pracować z dziećmi, młodzieżą, która przejawia tego typu zachowania.
Następnie Zespół Pracowni Psychopedagogiki kreatywności przeprowadził trening twórczości pod hasłem: “How to become more creative: creativity training” ukazując istotę kreatywnego myślenia w codziennym życiu. Prowadzącym udało się połączyć założenia pedagogiki korczakowskiej z metodami i technikami twórczego myślenia. Oprócz ciężkiej pracy uczestnicy mogli liczyć na dobrą zabawę i zacieśnienie więzów grupowych – tak ważne przy prawidłowym toku treningów kreatywnego myślenia.
Ukoronowaniem ostatniego dnia Szkoły Letniej była uroczysta kolacja połączona z podsumowaniem przedsięwzięć realizowanych podczas całego tygodnia oraz dyskusja na temat przyszłych zadań i projektów. Uczestnicy mieli możliwość wymiany wrażeń i spostrzeżeń odnośnie wysłuchanych referatów. Każdemu ze słuchaczy wręczono certyfikat uczestnictwa w Międzynarodowej Szkole Letniej.

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Jednym z kluczowych celów szkoły letniej było zorganizowanie jej w duchu równowagi między zajęciami o charakterze akademickim oraz aktywnościami mającymi na celu integrację uczestników i umożliwienie im współpracy w przyszłości. Wydaje się, że zaproponowana intensywność i wielowątkowość programu pozwoliła spełnić pierwszy z celów. Zdecydowana większość osób biorących udział w wykładach i warsztatach podkreślała ich różnorodność, wartość poznawczą prezentowanych treści oraz atrakcyjność podania wiedzy, co dla prowadzących było i wielkim komplementem i dużym wyróżnieniem. Czy udało się spełnić drugi cel? To pokaże przyszłość – jednak fakt, iż uczestnicy szkoły letniej drogą e-mailową już planują kolejne odsłony szkoły w innych miejscach (do tej pory pojawiły się propozycje Burundi, Szwajcarii i Brazylii), korespondują ze sobą bardzo intensywnie oraz z uznaniem wyrażają się o szkole pozwala sądzić, że również pod tym względem udało się osiągnąć cel.
Ważnym efektem szkoły letniej jest nawiązanie współpracy z wybitnymi uczonymi zajmującymi się psychologiczną i pedagogiczną problematyką zdolności i twórczości. Jeden ze specjalnych gości szkoły – profesor Fred A. Bonner z Texas A&M University przez tydzień obecności nie tylko zdążył zaprzyjaźnić się z pracownikami i studentami APS, ale również zaplanować wspólny projekt badawczy poświęcony badaniom uzdolnionych osób z niedoreprezentowanych grup w Polsce i USA oraz kilka wspólnych wystąpień konferencyjnych w przyszłym roku. Obiecująco zapowiada się również współpraca z jedną z najwybitniejszych specjalistek z zakresu analiz twórczości w perspektywie międzykulturowej – dr Elżbietą Rudowicz – przez kilkanaście ostatnich lat associate professor City University w Hongkongu, obecnie pracownika Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. Pozostaje mieć nadzieje, że zarówno nieformalne, jak i formalne kontakty zawiązane podczas szkoły będą kwitły w przyszłości i skutkowały większą liczbą podobnych inicjatyw.

Ola Gajda & Dorota Dziedziewicz, Kreatywność – APS

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *