Ze świata – Excellence In Education 2008: Future Minds & Creativity

Między 1 a 4 lipca 2008 w Paryżu odbyła się konferencja Excellence In Education 2008: Future Minds & Creativity poświęcona głównie tematyce zdolności i twórczości. Było to pierwsze takie przedsięwzięcie zorganizowana przez niedawno powstałe The International Center for Innovation In Education (ICIE-PARIS). Organizacja została założona w celu międzynarodowej wymiany doświadczeń i wiedzy na temat zdolności i kreatywności. Główne jej założenia to tworzenie wspólnej platformy łączącej rodziców, nauczycieli i specjalistów zainteresowanych identyfikacją, wpieraniem i rozwijaniem zdolności. Proponowane fora, konferencje i warsztaty dają możliwość spotkań przedstawicieli różnych środowisk, a tym samym promowania edukacji ukierunkowanej na szczególne potrzeby uczniów zdolnych. Jednym z najważniejszych celów jest zapoznanie się z systemowymi rozwiązaniami kształcenia osób zdolnych stosowanych w różnych państwach. Szczególną wagę przywiązuje się zarówno do aplikacji istniejących koncepcji teoretycznych, jak również do poszukiwania nowych rozwiązań poprzez badania naukowe. Założeniem członków organizacji jest wdrażanie w przyszłości sprawdzonych, najlepszych rozwiązań do powszechnej edukacji. ICIE współpracuje m. in. z The National Research Center on the Gifted and Talented (NRC/GT), and The International Association of Educators for World Peace. Konferencja adresowana była do szerokiego kręgu odbiorców: naukowców, nauczycieli, pedagogów, psychologów, terapeutów, artystów i innych osób zainteresowanych problematyką zdolności w szerokim tego słowa znaczeniu. Uczestnicy przyjechali z całego świata, przy czym najliczniej reprezentowane były Stany Zjednoczone, Kanada, Hongkong, Tajwan, Wielka Brytania, Niemcy oraz kraje afrykańskie.
Główne zagadnienia, nad którymi debatowano w czasie konferencji to edukacja ukierunkowana na wspieranie zdolności, prezentację rozwiązań metodycznych, programów edukacyjnych i systemów nauczania, doskonalenie nauczycieli, kształtowanie środowiska sprzyjającego osobom zdolnym, kreatywność, nauczanie z wykorzystaniem nowoczesnych środków technicznych ze szczególnym uwzględnieniem e-learningu.
Konferencja rozpoczęła się jednodniowymi warsztatami, prowadzonymi przez specjalistów z całego świata, jak m.in. T. Lubart (Université Paris Descartes, Francja), D. J. Treffinger (Centre od Creativite Learning, USA), K. McCluskey (University of Winnipeg, Canada), S. White (Auckland University, Australia). Przez kolejne 3 dni konferencji z uwagi na dużą liczbę uczestników i wielowątkowość tematów wystąpienia odbywały się jednocześnie w sześciu sesjach przed- i popołudniowych. Sesje naukowe przeplatane były wiodącymi wykładami wybitnych naukowców i praktyków z całego świata zajmujących się zdolnościami i twórczością. Pierwszy dzień konferencji otworzyła swym wystąpieniem “Living with Gifts and Talents” brytyjska psycholog, Joan Freeman. Zaprezentowała kilka studiów przypadków osób wykazujących wybitne zdolności w różnych dziedzinach i obszarach funkcjonowania – intelektualne, muzyczne, plastyczne. Szczególną uwagę zwróciła na kontekst społeczny ich rozwoju i jego znaczenie dla indywidualnych osiągnięć od najmłodszych lat życia. Podkreślała wagę nie tylko genetycznych dyspozycji, ale także ogromnego wpływu środowiska – rodziców, grupy rówieśniczej, najbliższego otoczenia, społeczeństwa, kultury – na kształtowanie wybitnych jednostek. Na podstawie historii kilku osób i ich rodzin opowiedziała o trudnym dojrzewaniu niezwykle uzdolnionych dzieci, o problemach, jakie pojawiają się na drodze do dorosłości i społecznych barierach, które utrudniają funkcjonowanie w grupie i wykorzystanie w życiu swoich niezwykłych talentów.
Największym chyba zainteresowaniem cieszył się wykład amerykańskiego psychologa z Tufts University, wcześniej przez wiele lat profesora Yale, przewodniczącego The Eastern Psychological Association, The International Association for Cognitive Education and Psychology, a do niedawna również American Psychological Association – Roberta J. Sternberga. W swym wystąpieniu Education for Creativity zaprezentował dość liberalne podejście w definiowaniu twórczości oparte na metaforze kupowania i sprzedawania akcji na giełdzie – znane również jako inwestycyjna teoria twórczości (Sternberg, Lubart, 1991). Zdaniem autorów koncepcji tak rozumiana twórczość jest kwestią wyboru i może dotyczyć każdego z nas. Aby efektywnie zainwestować w jakąś dziedzinę należy kupić tanio, a sprzedać drogo. W odniesieniu do twórczości “inwestowanie” oznacza wybór obszaru zainteresowań, tematu, któremu skłonni jesteśmy poświęcić czas, wysiłek i inne zasoby. Sternberg przedstawił implikacje, jakie wynikają z inwestycyjnej teorii twórczości a także własnej koncepcji inteligencji dla edukacji. Akcentował znaczenie, jakie w procesie uczenia się i nauczania mają nie tylko zdolności analityczne, ale i praktyczne oraz twórcze.
Profesor Uniwersystetu w Connecticut (USA), dyrektor The National Research Center on the Gifted and Talented – Joseph S. Renzulli opowiedział o praktycznych aplikacjach The Schoolwide Enrichment Model. Przedstawił oparty na swoim modelu Renzulli Learning System, który ma stanowić wszechstronny multimedialny program elektroniczny dostosowany do indywidualnych zdolności ucznia, jego mocnych stron, osiągnięć akademickich, zainteresowań, stylów uczenia się. Ma ułatwiać dopasowanie odpowiednich zasobów internetowych, baz danych skategoryzowanych według obszarów tematycznych, poziomu trudności, standardów nauczania obowiązujących w poszczególnych stanach i stopnia złożoności treści, do profilu studenta. Program daje możliwość współpracy z innymi studentami o podobnych profilach a także wsparcie ze strony nauczycieli. Ma ułatwiać tworzenie prac badawczych, rozwiązywanie problemów, powstawanie indywidualnych lub grupowych projektów kreatywnych. Dzięki przechowywaniu prac (Total Talent Portfolio) możliwa jest ich samoocena, obserwacja zmian a także ewaluacja ze strony nauczyciela. Wydaje się, że RLS ma być rozwiązaniem wychodzącym naprzeciw, z jednej strony potrzebie uwzględniania różnic indywidualnych w edukacji, po drugie tworzenia nowoczesnych narzędzi uczenia się opartych na zasobach elektronicznych. Jak twierdzi inny prelegent Jerome Clayton Glenn nasze rozważania o nowoczesnej edukacji powinniśmy łączyć z przewidywaniami trendów, możliwości i zagrożeń, jakie mogą pojawić się na tym polu za kilkadziesiąt lat. W swoim wystąpieniu “Future Possibilities for Education and Learning by the Year 2030″ zaprezentował przewidywania dla edukacji na rok 2030, będące efektem badań 213 ekspertów z różnych dziedzin z całego świata w realizowanych ramach projektu Millennium. Spośród 19 potencjalnych możliwości zmian w edukacji wymienił m.in. używanie globalnej sieci internetowej jako głównego narzędzia badań w naukach społecznych; tworzenie narodowych programów rozwoju inteligencji; możliwość rozwijania inteligencji genetycznie; zintegrowane systemy nauczania przez całe życie; e-teaching; zindywidualizowane nauczanie; pełna mapa ludzkich synaps w mózgu i możliwość obserwacji ich działania podczas procesów uczenia się – odkrywanie strategii.
Ken McCluskey z University of Winnipeg w Kanadzie w referacie zatytułowanym Recognizing and Nurturing Talent in At-Risk Populations przedstawił mówił na temat rozpoznawania i rozwijania talentów w środowiskach zagrożonych i dotkniętych patologiami. Wystąpienie było skoncentrowane wokół prowadzonych w Kanadzie programów skierowanych do dzieci i młodzieży utalentowanej, która z różnych przyczyn, takich jak problemy z aklimatyzacją w nowym środowisku, nietypowa sytuacja rodzinna, czy trudny powrót do rzeczywistości po pobycie w ośrodku karnym, nie realizują swojego potencjału. Podczas wykładu prezentowano prace i próbki możliwości uczestników programów, pojawiły się wytwory plastyczne i wykonania utworów muzycznych. Główny nacisk położył na wskazanie skutków, jakie przyniosły prowadzone, omamiane programy. U uczestników tych działań wykazano między innymi zmniejszenie poczucia alienacji, zmniejszenie wśród nich odsetka recydywistów, osób wstępujących w szeregi gangów i zorganizowanych grup przestępczych, a także zmniejszenie ilości porażek i niepowodzeń szkolnych.
Ostatniego dnia odbył się wykład Stevena Smitha z Texas A&M University w USA. Współtwórca modelu genploracji wygłosił referat zatytułowany The Science of Creative Thinking. W wystąpieniu zwrócił uwagę na liczne paradoksy, z którymi mamy do czynienia przy definiowaniu twórczości. Smith podkreślił wagę badań w rozwijaniu wiedzy na temat kreatywności. Pokazał, w jaki sposób metodologicznie powinien wyglądać proces poznawania zjawisk naukowych a następnie na przykładzie autorskich badań zobrazował cały przebieg prowadzenia eksploracji empirycznych. Prezentowane analizy dotyczyły obszaru psychologii poznawczej i koncentrowały się głównie na wglądzie, fiksacji i inkubacji. Smith skupił się głównie na procesie twórczym, twierdząc, że można go o wiele sprawniej badać i poznawać niż np. osobowość twórcy/ twórczą. Wykład spotkał się z dużym uznaniem.
Donald J. Treffinger z Center for Creative Learning, Inc., in Sarasota, Florida z USA przedstawił referat Recognizing and Nurturing Creativity: Powerful Tools for Managing Change. Wystąpienie podkreślało, jakie znaczenie dla radzenia sobie ze współczesną rzeczywistością ma umiejętność twórczego rozwiązywania problemów. W prezentacji zostały wskazane narzędzia i metody, które mogą pomóc w prowadzeniu badań, praktyce pedagogicznej, oraz działaniach biznesowych. Wystąpienie było oparte na modelu creative problem solving, stworzonym w International Center for Studies in Creativity, który wskazuje na znaczenie dla twórczości myślenia dywergencyjnego a także o wiele mniej docenianego myślenia konwergencyjnego, krytycznego.
Wystąpienie Douglasa A. Bernsteina z University of Southampton w Wielkiej Brytanii na temat Active Learning And Passive Students dotyczyło paradoksu kształtowania pasywnej postawy ucznia w systemie aktywnego nauczania. Prezentacja podkreślała, że aktywność na zajęciach powinna być po stronie słuchacza, a rolą pedagoga jest przemyślenie w taki sposób toku zajęć aby uczestnicy sami mogli odkrywać prawidłowości i docierać do ważnych reguł. Bernstein nie tylko zaprezentował jak wygląda zjawisko bierności uczniów, ale również proponował metody, które mogą skłonić ucznia, studenta do aktywnego udziału w procesie nauczania i uczenia się.
Poza wymienionymi formami prezentacji naukowych każdego dnia odbywały się również sympozja. Pierwsze dwa koncentrowały się wokół doświadczeń w zakresie rozwijania i propagowania idei kreatywnej edukacji i edukacji prowadzącej do twórczości w szkołach podstawowych, średnich i wyższych na Tajwanie. Trzecie sympozjum umożliwiało zapoznanie się z polityką wobec osób wybitnie uzdolnionych, prowadzoną w takich państw jak Anglia, Francja, Litwa, Polska, Rumunia i Hiszpania.
Na konferencji dominowało ujmowanie tematu zdolności z perspektywy pedagogicznej i psychologicznej, nie zabrakło jednak rozważań na temat biologicznych podstaw funkcjonowania osób zdolnych. W tym duchu Jean-Pol Tassin w referacie zatytułowanym The Development of Thought: Two Modes of Information Processing zaprezentował neurobiologiczne uwarunkowania przetwarzania danych i opisał fizjologiczne podstawy funkcjonowania zdolności. Wydaje się, że to nowe podejście naukowe ma w najbliższej przyszłości duże szanse, aby zyskać uznanie w nauce o zdolnościach i twórczości.
Konkludując trzeba stwierdzić, iż niezależnie od wspomnianych niedostatków organizacyjnych konferencja cieszyła się znacznym zainteresowaniem, zaś wielość prezentowanych treści i dobór prelegentów z całego świata gwarantował obecność treści różnorodnych i mogących przypaść do gustu różnym grupom osób zainteresowanych problematyką zdolności i twórczości. Wypada sądzić, iż kolejne inicjatywy podejmowane przez ICIE spotkają się z podobnym zainteresowaniem.
Nieco inną perspektywę w większej mierze zorientowaną na troskę o rozwijanie zdolności i uzdolnień młodych ludzi dało się zauważyć w trakcie 11th International Conference of European Council for High Ability 2008 (ECHA 2008), konferencji, która odbyła się w stolicy Czech – Pradze. O ile bowiem konferencja paryska akcentowała znaczenie twórczego funkcjonowania na równi z innymi aspektami zdolności, o tyle w Pradze spotkali się badacze – uczeni i praktycy – zainteresowani problematyką rozwoju i pielęgnowania zdolności uczniów.
Trudno w sposób wyczerpujący zaprezentować treści wszystkich wystąpień toczących się w ciągu trzech dni w kilku sesjach, warto więc skupić się na elementach najbardziej reprezentatywnych i wartych podkreślenia.
Kluczowym mówcą pierwszego dnia, podobnie jak w Paryżu, był amerykański psycholog Robert J. Sternberg, który w swoim wystąpieniu, bogato ilustrowanym przykładami z własnego życia zaakcentował znaczenie rozwijania kompetencji przywódczych oraz przybliżył kluczowe rezultaty z badań realizowanych przez jego zespół w Tufts University.
Podczas pierwszego dnia uczestnicy mieli też okazję wysłuchać interesującego wystąpienia Todda Lubarta, amerykańskiego badacza pracującego we Francji, który w wyczerpującym wykładzie zaprezentował kluczowe aspekty współczesnych badań nad twórczością oraz zaprezentował opracowany w jego zespole nowy test do pomiaru zdolności twórczych. Należne miejsce w tej prezentacji znalazł problem poznawczych i osobowościowych czynników budujących twórczość, relacji twórczość-inteligencja, czy też kwestia dziedzinowej specyficzności twórczości. Z kolei kolejny zaproszony mówca – Willy Peters, przedstawił na podstawie studium przypadku interesującą analizę zdolnego dziecka o nierównomiernym rozwoju poszczególnych zdolności oraz wyprowadzone na podstawie diagnozy wnioski i konsekwencje.
Uczestnicy konferencji mieli również okazję spotkania się z Robertem Sternbergiem na forum dyskusyjnym odbywającym się pod hasłem ‘Succesfull intelligence’ i przedyskutowania problemów czynników sprzyjających osiąganiu sukcesów.
Pośród wielu równolegle toczących się sesji w pierwszym dniu konferencji warto zwrócić uwagę na te, które cieszyły się szczególnym zainteresowaniem uczestników. Wyróżniała się pod tym względem sesja w całości poświęcona underachievement w trakcie której zaprezentowano rezultaty badań nad tym zjawiskiem oraz sposoby przeciwdziałania im, oraz sesja poświęcona early years of the gifted prowadzona przez Joan Freeman. Interesująco zaprezentowała się również sesja poświęcona wykorzystaniu ICT w edukacji zdolnych – prowadzona przez Sally Reis i Josepha Renzulliego oraz sympozjum “Research on gender issues in gifted education” prowadzone przez Heidrun Stoger z badaniami opartymi głównie o akcjotopowy model zdolności A. Zieglera. Dzień zakończyło spotkanie z Josephem Renzullim i Jane Freeman – połączenie prezentacji z dyskusją i możliwością zadawania pytań ekspertom. Poza wymienionymi pierwszego dnia odbyły się jeszcze sesje: Teaching Maths and Science I (T. Dahl), Nurturing the gifts (M. Vialle), Acceleration (A. Heinbokel), Social Issues (R. Hotulainen), National Reports (N. Steenberger), Assesment and Identification (W. Peters), Gifted Adolescents (S. Weyringer), National Reports (M. Plunkett), Special Needs (Autism and Asperger Syndrom) (P. Schuler), Parental Issues (C. O’Reilly), Supporting the Giftedness (W. Vialle), Special Groups of the Gifted (T. Dracup).
Poranek kolejnego dnia upłynął pod znakiem wystąpień zaproszonych gości (K. Chandler, S. Zelenda) oraz pięciu równoległych sesji: Improving Provision (D. Ryan), Learning On-line (J. Touron), Language Learning (M. Dickenson & I. Warwick), Psychological Provision (L. Hoogeveen), Teaching Arts and Science (S. T. Janevski) oraz dwóch równoległych forów dyskusyjnych: Future Perspectives of Gifted Education (J. Raffan, F. Monks, J. Freeman, T. Dracup, N. L. Vlajic) oraz Underachievement (D. Montgomery).
Wśród sesji popołudniowych szczególnie interesujące okazały się te poświęcone twórczości: z referatami W. Limont, A. Kaputa, S. Maksic i D. Fleith & T. C. Sathler, przynoszące ciekawe informacje dotyczące związków między postawami twórczymi a overexcitabilities (W. Limont), czy zmianach w czasie rezultatów popularnego testu TCT-DP (S. Maksic). Intrygujący problem perfekcjonizmu osób zdolnych był podejmowany w trakcie sesji kierowanej przez J. Piirto, w trakcie których przedstawiono ilościowe i jakościowe badania nad perfekcjonizmem w skali międzynarodowej (P. Schuler), czy też relacjom między perfekcjonizmem a wymiarami osobowości (J. Piirto).
Jednak szczególną popularnością cieszyło się sympozjum kierowane przez C. Fishera (European Advanced Diploma in Gifted Education: Present Situation and Future Perspectives) w trakcie którego zaprezentowano stan prac i plany związane z certyfikatem kształcenia zdolnych.
Interesująco rysowały się również sesje: Gender Issues in Gifted Education oraz kolejne sympozjum zorganizowane przez H. Stoger, tym razem w całości poświęcone badaniom nad akcjotopowym modelem zdolności, w trakcie którego przedstawiono również praktyczne zastosowanie tego modelu do wspomagania doradztwa uczniom zdolnym (R. Grassinger).
Konferencje zakończyły sobotnie spotkania z D. Montgomery (Lifting Underachievement – the Teacher Is the Key) oraz D. Ostatnikovą (Testosteron and Cognition).
Polska ekipa była silna i dobrze zintegrowana – nasz kraj z referatami reprezentowali profesor Wiesława Limont (UMK) (Overexcitability and Creative Attitude of Gifted Students), dr Sylwia Bedyńska (SWPS) (Disabling the Able: Stereotype Threat and Women’s Deductive Reasoning) i dr Maciej Karwowski (APS) (Explaining Underachievement and Overachievement – the Role of Creativity, Personality, Cognitive Styles and Emotional Intelligence). Rezultaty własnych badań podczas sesji plakatowych pokazaywały: dr hab. Aleksandra Tokarz (UJ), mgr Izabela Lebuda i mgr Ewa Wiśniewska (Pracownia Psychopedagogiki Kreatywności APS), mgr Julia Kaleńska i mgr Diana Malinowska (UJ), dr M. Sierszeńska Leraczyk (Akademia Muzyczna w Poznaniu) i Maria Ćwiklińska.
WNIOSKI I KONKLUZJE – SPECYFIKA BADAŃ NAD ZDOLNOŚCIAMI I TWÓRCZOŚCIĄ W EUROPIE
Wielość i różnorodność zaprezentowanych treści nie ułatwia syntezy, jednak na podstawie treści dwóch reprezentatywnych konferencji naukowych możliwe jest wyciągnięcie wniosków na temat stanu badań nad zdolnościami i twórczością prowadzonych w Europie. Wydaje się, że można je sprowadzić do kilku punktów.
Po pierwsze, ważna jest względna równowaga między treściami naukowymi a metodycznymi, stosowanymi. Widać więc, iż teoria i praktyka znajdują pole porozumienia, zaś osoby studiujące teorie i ci, którzy borykają się z praktyką coraz częściej znajdują porozumienie i pole wzajemnego wykorzystania swoich doświadczeń.
Po drugie, analizując prezentowane badania podkreślenia wymaga obecność zarówno badań ilościowych, jak i jakościowych. Mamy więc do czynienia zarówno z dużymi studiami z wykorzystaniem metod standaryzowanych (testów i kwestionariuszy), jak i miękkie studia oparte o wywiad, czy obserwacje, często również studia przypadków.
Po trzecie, coraz częściej prezentowane są wyniki badań i rozwiązania metodyczne, z krajów które jeszcze kilka lat temu nie znajdowały swoich reprezentantów na arenie międzynarodowej. Kraje azjatyckie, afrykańskie, czy wschodnioeuropejskie ustami swoich przedstawicieli pokazują specyfikę swojego podejścia i interesujące rezultaty realizowanych przez siebie badań.
Niestety wydaje się, że można też sformułować kilka wątpliwości, obaw, czy wręcz zarzutów pod adresem wielu realizowanych badań i prezentowanych studiów.
Po pierwsze, uderza ateoretyczność wielu realizowanych badań, które sprawiają wrażenie studiów totalnie eksploracyjnych, bez modelu teoretycznego leżącego u podstaw prowadzonych analiz i formułowanych wniosków. Brak wyrażonej explicite definicji zdolności, czy twórczości, niejasno przyjęte relacje pomiędzy kluczowymi zmiennymi – to podstawowe charakterystyki tego problemu.
Po drugie, choć będące konsekwencją poprzedniego punktu, trzeba wspomnieć o arbitralności prezentowanych analiz statystycznych i oczekiwanych kierunków zależności. Powszechnie stosowane w wielu prezentacjach ilościowych modele regresyjne tworzone są bez wystarczającego uzasadnienia dlaczego jedna zmienna jest zmienną zależną, inne predyktorami, bowiem bardzo często badanie ma charakter korelacyjny, nie zaś longitudinalny, czy eksperymentalny, a brak jasno wyłożonego modelu nie uprawomocnia traktowania jednej zmiennej jako przewidywanej, innych – niezależnych. Niezależnie jednak od tych wątpliwości trzeba stwierdzić, ze bogactwo prezentowanych treści oraz ich różnorodność wyraźnie wspierają tezę, że badania nad zdolnościami i twórczością rozumianymi jako niezwykle potrzebne i pozytywne aspekty ludzkiego funkcjonowania mają się dobrze. Pozostaje również mieć nadzieję, że wielość uzyskiwanych rezultatów znajdzie przełożenie na praktykę kształcenia dzieci, młodzieży i dorosłych, aby ich potencjał mógł zostać w pełni wykorzystany.

EW & IL & MK, Kreatywność – APS

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *